Potop

Potop ? druga z powieści tworzących Trylogię Henryka Sienkiewicza wydana w 1886 roku (pozostałe części to Ogniem i mieczem i Pan Wołodyjowski), opowiadająca o potopie szwedzkim z lat 1655-1660.

Głównym bohaterem powieści jest młody chorąży orszański Andrzej Kmicic, który przybywa na Laudę, aby zgodnie z testamentem Herakliusza Billewicza poślubić jego wnuczkę Aleksandrę Billewiczównę. W tym też momencie rozpoczyna się powieść. Akcja przedstawia okres z lat 1655-1657.

Powieść była pierwotnie wydana w odcinkach w latach 1884-1886 w dzienniku krakowskim Czas i, z minimalnym opóźnieniem w stosunku do Czasu, także w warszawskim Słowie i Kurierze Poznańskim. Pierwsze wydanie książkowe w 1886 w Warszawie. Część rękopisu powieści przechowywana jest w Ossolineum we Wrocławiu.

Główni bohaterowie

* Andrzej Kmicic,
* Aleksandra Billewiczówna,
* Jerzy Michał Wołodyjowski,
* Jan Onufry Zagłoba,
* Hetman Janusz Radziwiłł,
* Bogusław Radziwiłł.

Bohaterowie drugoplanowi

fikcyjni:

* Anusia Borzobohata-Krasieńska,
* Stary Kiemlicz,
* Kosma Kiemlicz (syn starego Kiemlicza),
* Damian Kiemlicz (syn starego Kiemlicza),
* Roch Kowalski,
* pułkownik Kuklinowski,
* wachmistrz Soroka,
* Jan Sakowicz, starosta oszmiański,
* Jan Skrzetuski,
* Stanisław Skrzetuski,
* panna Franciszka Kulwiecówna,
* miecznik rosieński Tomasz Billewicz,
* Jaromir Kokosiński,
* Ranicki herbu Suche Komnaty,
* Rekuć-Leliwa herbu Leliwa,
* Uhlik,
* Kulwiec-Hippocentaurus,
* Zend,
* Harasimowicz,
* Hassling-Ketling of Elgin,
* Rzędzian.

historyczni:

* Janusz Radziwiłł,
* Bogusław Radziwiłł,
* Jan Kazimierz,
* księżna Gryzelda Wiśniowiecka,
* Karol X Gustaw,
* Augustyn Kordecki,
* Jerzy Sebastian Lubomirski,
* Jan Sobiepan Zamoyski,
* Andrzej Grudziński,
* Krzysztof Opaliński,
* Hieronim Radziejowski,
* Arvid Wittenberg,
* Weyhard Wrzeszczowicz,
* Stefan Czarniecki,
* gen. Burchard Miller,
* szlachta zaściankowa z okolic Upity na Żmudzi: Butrymi, Gościewicze, Domaszewicze.

Treść

Zaręczony z Oleńką Billewiczówną chorąży Andrzej Kmicic opowiada się początkowo po stronie Radziwiłłów ? potężnego rodu magnackiego wspierającego Szwedów w ich najeździe na Rzeczpospolitą. Uznany przez szlachtę i narzeczoną za zdrajcę, postanawia się zrehabilitować. Pod przybranym nazwiskiem ? Babinicz ? bierze udział w obronie Jasnej Góry, własną piersią osłania króla Jana Kazimierza przed wrogami i bohatersko walczy z nieprzyjacielem do zakończenia wojny.
Wizja Sienkiewiczowska a rzeczywistość

Opierając się na opisie oblężenia Jasnej Góry pióra ojca Augustyna Kordeckiego (Nowa Gigantomachia 1658), Sienkiewicz celowo pominął niektóre fakty sprzeczne z jego wizją pisania dla pokrzepienia serc, inne natomiast uwypuklił, nadając im znaczenie, które nie miało nic wspólnego z prawdziwym biegiem wydarzeń. Należy jednak pamiętać, że pisał powieść a nie monografię historiograficzną.

Bezsprzecznym faktem historycznym jest, że twierdza jasnogórska była jednym z najsilniej ufortyfikowanych obiektów warownych I Rzeczypospolitej. Strategiczne także było jej położenie ? flankowała Polskę od strony cesarskiego Śląska, skąd miała nadejść odsiecz sił Jana Kazimierza. Szwedzi rzeczywiście bezskutecznie ponawiali szturmy twierdzy. Gdy wojska szwedzkie zaprzestały oblężenia, nastąpił zwrot w dziejach potopu szwedzkiego ? wierne Janowi Kazimierzowi oddziały na wieść o udanej obronie Jasnej Góry zawiązały konfederację tyszowiecką, a od strony Śląska uderzyły wojska polskie. Fakty historyczne podporządkowane są nadrzędnej idei ukazanej w Potopie, którą jest ?pokrzepienie serc?. Wyjście z kryzysu i zwycięstwo dokonują się przede wszystkim na polu walki. Dostosowanie faktów do celu powieści wymagało wyostrzenia niektórych i zmniejszenia znaczenia innych. Przejaskrawiony zostaje na przykład obraz klęski i rozbicia kraju w przededniu ataku Szwedów na kraj. Chodziło o efekt artystyczny ? uwydatnienie beznadziei, w której znalazła się Polska. Podobnie wyostrzony został obraz zdrady Polaków i powszechnego poddania się Szwedom. W przypadku poddania się Litwy Szwedom brakowało dokładnych źródeł historycznych, dlatego też w dużej części opis ten jest zmyśleniem i kreacją Sienkiewicza. W powieści Gosiewski nie podpisał ugody kiejdańskiej, w rzeczywistości na akcie widnieje jego podpis. Przyjęcie aktu kiejdańskiego było negocjowane, nie mogło więc stanowić tak wielkiego zaskoczenia jak opisywane w powieści.

Wiadomo też, że wojsko nie zbuntowało się przeciwko Radziwiłłowi w trakcie uczty, ale znacznie później ? w połowie września. Dla uwydatnienia wymowy dzieła zniekształcone zostały także motywy, które kierowały podpisaniem ugody przez Janusza Radziwiłła. W powieści kieruje nim przede wszystkim pycha i dążenie do zostania królem. W rzeczywistości na tę decyzję wpływały także okoliczności zewnętrzne, które zmuszały go do poszukiwania drogi wyjścia z trudnej sytuacji, czyli jednoczesnego zagrożenia ze strony Rosji (8 sierpnia 1655 roku zajęła Wilno) i Szwecji (10 sierpnia 1655 roku opanowała Dyneburg).
Ekranizacja

Powieść zekranizował w 1974 roku Jerzy Hoffman.

* Potop (film)
* Potop szwedzki
* Oblężenie Jasnej Góry
* II wojna północna
* Jan II Kazimierz

Linki zewnętrzne

* Potop w serwisie Wolne Lektury
* Powieść
* Wojciech Dzieduszycki Główne postacie powieści Henryka Sienkiewicza pt. „Potop” : krytyczny rozbiór Lwów 1887
* Mit jasnogórski ? cudowne zmyślenie.
* Cud jasnogórski ? narodowy mit?

Kmicic z Oleńką na kuligu – obraz Juliusza Kossaka (1885)

http://pl.wikipedia.org/wiki/Potop_%28powie%C5%9B%C4%87%29

Plik jest wierną reprodukcją fotograficzną dwuwymiarowego utworu, znajdującego się w domenie publicznej z następującego powodu:

Powyższe zdjęcie (lub inny plik multimedialny) jest własnością publiczną, ponieważ prawa autorskie do niego wygasły.

Prawo to stosuje się w Stanach Zjednoczonych, Australii, Unii Europejskiej i w tych państwach, gdzie prawo autorskie wygasa w 70 lat po śmierci autora

Authors
Top